Van hoofd naar hart, van weten naar beleven, en wat doet dat doet met ons leren en leven.
Een kind ligt in het gras en kijkt omhoog naar de wolken.
“Die lijkt op een krokodil!”
Even later: “Nu is het een boot!”
Zijn vader lacht; “Verbeelding. Wat lief.’’, en denkt daarna ‘’Ik zou ook wel weer kind willen zijn.’’
Het kind ervaart iets wat de meeste volwassenen vergeten zijn.
Het kijkt met andere ogen. Ogen van verwondering. Niet om te verklaren, maar om te beleven.
Wat als we dat niet beschouwen als kinderlijk, maar als wijsheid? Wat als dáár, in het vermogen om iets te beleven zonder feitelijk bewijs, de sleutel ligt tot echte verandering?
In deze blog neemt Jesmer, trainer bij Young Experience, je mee in wat er gebeurt als we ervaren weer serieus nemen. Niet als tegenhanger van denken, maar als essentiële kwaliteit van mens-zijn, die we collectief aan het kwijtraken zijn.
Want hij gelooft dat juist in ervaring het antwoord ligt op veel van de grote uitdagingen van deze tijd. Hoe kunnen we duurzamer leven? En minder gejaagd? Hoe komen we weer in harmonie, met elkaar, met onszelf en met de natuur?
Zijn stelling is: dat lukt pas als we in ons werk en leven niet alleen analyseren, maar ook werkelijk ervaren. Niet alleen via kennis of gedrag, maar met hoofd, je hart, je buik, je
intuïtie: je hele wezen.
Bij Young Experience ontwerpen we ervaringen die mensen op dat niveau raken. Niet om mensen iets aan te leren, maar om hen iets te laten ondergaan. Omdat we merken dat daar echte beweging op gang komt, en dat het tijd is voor een leer- en ontwikkelaanpak die dat serieus neemt.
In dit blog lees je:
- Welke 2 filosofische modellen er zijn om de wereld om ons heen te kennen. En waarom model 1 te kort schiet en model 2 meer aandacht nodig heeft om de grote uitdagingen van deze tijd het hoofd te bieden;
- Waarom ervaringsgericht ontwikkelen essentieel is om model twee weer ruimte te geven in leren, werken en samenleven;
- Hoe onze training Into the Wild laat zien wat er gebeurt als mensen echt gaan ervaren;
- Op welke manier zulke ervaringen persoonlijke én maatschappelijke verandering in gang kunnen zetten – en wat jij daarin vandaag al kunt doen.
Om te beginnen maken we eerst een uitstapje naar de filosofie die zich bezighoudt met hoe we als mensen de wereld om ons heen begrijpen. Ulrich Libbrecht (sinoloog en filosoof, gespecialiseerd in oosterse en vergelijkende filosofie) heeft hier een onderzoek naar gedaan en kwam tot de conclusie dat alle filosofen die zich hiermee sinds het begin van de mensheid mee bezig hebben gehouden, te categoriseren zijn in twee fundamentele modellen. Hieronder volgt een toegankelijke uitleg van deze modellen, gebaseerd op hoe ecoloog en filosoof Matthijs Schouten ze vaak verheldert.
Twee manieren om de wereld te kennen
Als baby leer je de wereld kennen door te onderscheiden: dit is mama, dit is papa, dit ben ik. Je herkent de ander aan geur, stem, aanraking. Zo begint wat Matthijs Schouten model één noemt: het vermogen om te onderscheiden en te benoemen.
We zetten dingen in hokjes, bouwen hiërarchieën, zoeken naar oorzaken en verbanden. Dat is de wereld van systemen, logica, natuurwetten, van Aristoteles tot Einstein. En dat is belangrijk. Daarmee bouwen we bruggen, maken we beleid, nemen we besluiten, doen we financiële transacties.
Maar er is óók model twee, die hij doorgaans illustreert met het volgende voorbeeld.
Als Schouten tijdens een lezing vraagt: “Wie is er verliefd?”, steekt er altijd iemand een hand op.
En als hij dan vraagt: “Kun je je geliefde beschrijven?”
Als die persoon dan antwoordt:
“Hij is 1 meter 80, heeft een hartslag van 120, en weegt 82 kilo.”
Dan glimlacht Schouten: “Dan bent u niet verliefd.”
Want verliefdheid is geen optelsom van data.
Dat is het model van onderscheiden en benoemen (voor het gemak noemen deze vanaf nu model één).
Maar als iemand zegt:
“Als mijn geliefde glimlacht, komt de zon op.”
Hoewel er geen logisch verband is tussen een glimlach en een zonsopgang, weet iedereen die ooit verliefd is geweest precies wat hiermee bedoeld wordt.
Geen data, geen logica, maar wel vol betekenis. Je betekenisvol verbonden voelen met de wereld om je heen. Want wie verliefd is, ervaart een diepe verbondenheid.
Niet via het hoofd alleen, maar met je hoofd, je hart en je buik. Alles wat je bent.
Hier zitten we in het model van het ervaren zijn (waar ik vanaf hier naar refereer als model twee).
In onze samenleving is model één dominant geworden.
Daarmee doen we zaken, maken we beleid, sturen we op resultaat.
Model twee?
“Dat bewaren we voor het weekend,” zegt Schouten, “Voor een concert, een wandeling in de duinen, maar daar doen we geen zaken mee.’’
En precies daar wringt het. Want we wéten alles over klimaatverandering, verlies van biodiversiteit, uitstervende dieren, de opwarming van de aarde en wat de grenzen zijn van wat de aarde aankan. ‘’Maar het is niet verder ingedaald dan tot hier’’, zo zegt Schouten, terwijl hij naar zijn keel wijst.
Het zit in ons hoofd, maar het zit niet in ons hart, de buik en al het andere dat meedoet in ons systeem. En daarom gaan we gewoon door…
Wat je niet ervaart, dat raakt je niet.
En wat je niet raakt, dat verander je niet.
Maar wat dan wel? Ga het ervaren
”Je kan nog zo vaak het licht zien, maar je komt pas in beweging als je de hitte voelt.’’
In veel trainingen ligt de nadruk op rationaliteit, feitelijke waarneming en modellen voor gedragsverandering. Model 1. Zeker belangrijk, maar het mist iets wezenlijks. Er mist ruimte om geraakt te worden, om te voelen wat ertoe doet. Daarom ontwerpen wij leerervaringen als levende processen. Waarin je niet alleen leert over iets, maar het écht doorleeft. En dat doe je fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel. Hierin zijn stilte, natuur, uitdagingen buiten je comfort zone en zelfreflectie even belangrijk als theorie. De ervaring als geheel laat je iets zien wat geen presentatie ooit had kunnen uitleggen.
Wij zetten niet alleen in op gedrag, maar op bewustzijn. Niet alleen op kennis, maar op innerlijke beweging. De ervaring genaamd Into the Wild illustreert dit het beste, begeleid door trainers Timon Visser en Jesmer Engbers.
Into the Wild
‘We kwamen aan in het bos bij Baarn. Een groep jonge trainees, een vuur dat knetterde, waar omheen we ons verzamelden, terwijl we de stilte van het bos in ons opnamen.
We stelden een paar vragen: Wat brengt jou hier? Wil je een intentie zetten voor de stilte-ervaring, of laat je het gebeuren?
En toen gingen ze.
Eén voor één, zwijgend, het bos in. Zonder telefoon. Zonder horloge, Zonder afleiding. Alleen. Een plek zoeken. Zitten. Stilte. Wat we hadden niet verwacht dat het zou gaan regenen. Hard. Een hoosbui kwam over. Sommigen twijfelden: moet ik blijven zitten?
‘Gaat iemand me halen? Eén deelnemer hoorde door het geluid van de vallende regen op de bladeren een fluitje, dacht hij. Is dit dan het teken om terug te komen? Heb ik het wel goed gehoord?
Hij bleef zitten. Wilde zeker weten dat hij mocht opstaan. Een ander had niet eens een fluitje gehoord en liep terug. “Heb ik toestemming nodig om voor mezelf te zorgen?”. “Of wacht ik altijd tot iemand me komt halen?” Toen we terugkwamen bij het vuur, deelden ze de ervaringen. Iemand had gehuild. Iemand besefte dat zij vaker de natuur in wil. Een ander deelde: “Ik heb in lange tijd niet zo stil gezeten…” Stilte maakt iets los. Je komt iets van jezelf tegen. En misschien, als je durft te luisteren, vind je iets wat je vergeten was om aandacht te geven.
De koers van verandering
Wat begint als een paar uur stilte in het bos, kan het begin zijn van iets groters. De één kreeg inzicht in werkdynamiek. Een ander voelde: ik wil het anders gaan doen.
Een derde merkte op hoe ver ze dagelijks was afgedwaald van wat écht belangrijk is. Dat is wat ervaring doet. Het zet iets in gang. Misschien lijkt het klein, een gedachte, een gevoel.
Maar zoals bij een schip: een graad koersverschil vandaag betekent honderden kilometers verschil aan het eind van de reis. Dit soort ervaringen blijven niet in het bos. Ze reizen mee. Ze sijpelen door in gesprekken, in keuzes, in teams. Ze planten zaadjes van bewustzijn. Dat is waar echte verandering begint.
Pleidooi voor model twee – investeren in ervaren als strategische keuze
Het antwoord op de grote uitdagingen van deze tijd is niet nog meer kennis opdoen. We weten genoeg. Maar we ervaren het niet, waardoor we niet in beweging komen.
We moeten weer gaan ervaren dat het wonderlijk is dat we op deze aarde zijn, zoals Schouten zegt. En dat we leven, met elkaar, met andere soorten, met alles wat ons omringt. En dat doe je onder andere door stil te zijn. “Want in de stilte komt verwondering,” zo zegt Schouten: “uit verwondering komt respect. En uit respect komt zorgvuldig omgaan met de wereld.”
We hebben model twee hard nodig.
Niet als extraatje. Niet als weekenduitje.
Maar als volwaardig onderdeel van hoe we werken, leven, leren en leiden.
Daarom pleit ik voor ervaringsgerichte ontwikkeling, waarin je geraakt mag worden. Niet alleen vanuit het hoofd, maar met alle zintuigen, met het hele systeem. Waarin verwondering mag bestaan. Waarin je even stil mag vallen, zodat je kunt horen wat echt gezegd wil worden.
Want verandering begint niet bij weten, maar bij ervaren.
Want wij geloven: als we dit oefenen, op persoonlijk én teamniveau. Als we dat vaak genoeg doen, met genoeg mensen, dan draagt dat bij aan systeemverandering.
Wat als jij vandaag één keuze maakt vanuit model twee?
Wat als jij vandaag stopt met doorrennen, en één keer vertraagt?
Wat als jij morgen in je team ruimte maakt voor stilte, voor écht luisteren?
Wat als jij in jouw organisatie een plek creëert voor het niet-weten?
Hoe kies jij vandaag voor ervaren, in plaats van weten?
Hoe geef jij ruimte aan model twee, in je werk, je keuzes, je leiderschap?
We hebben geen nieuwe systemen nodig. We hebben nieuwe ervaringen nodig.
En die beginnen bij jou.
